TL;DR

Jason Fried - nhà sáng lập 37signals, cha đẻ của Basecamp - viết một dòng trên X khiến nhiều người làm phần mềm giật mình nhận ra: "The last 20% isn't most of the work, it's all of the work."

20% cuối không phải là đường ngắn đến đích. Nó là toàn bộ cuộc chạy thật sự. Bài viết này giải thích tại sao điều đó xảy ra, khoa học đằng sau nó, và Jason Fried - người đã làm phần mềm hơn 26 năm - xử lý bài toán này thế nào.

Tại sao câu nói này đúng đến vậy

Hãy nghĩ đến lần cuối bạn chuyển nhà. Bạn tưởng rằng khi chiếc sofa, chiếc giường, bàn ăn đã vào vị trí - phần khó nhất đã xong. Nhưng sau đó là hàng giờ di chuyển những thứ lặt vặt: đồ lưu niệm, tranh treo tường, máy tính, hộp carton chồng chất. Chính những thứ "nhỏ" đó mới là phần khiến bạn kiệt sức thật sự.

Hay nghĩ đến lần cuối bạn sơn một căn phòng. 80% đầu tiên - màu tường thay đổi, nhìn đẹp liền, hứng phấn trào. 20% cuối - gỡ băng, sơn góc, vá lại những chỗ bị sót. Không có gì thành tựu cả. Chỉ là công việc đầm mình, vô hình, và liệt cảm hứng.

Tương tự vậy xảy ra với mọi dự án: phần mềm, viết sách, làm phim, xây tòa nhà. Chương trình tiến nhanh ở giữa, rồi đột ngột chậm lại ở cuối. Đây là quy luật, không phải ngoại lệ.

Khoa học phía sau: S-curve và quy tắc 90/10

Tiến độ của bất kỳ dự án nào đều theo hình chữ S. Giai đoạn đầu chậm (làm quen), giai đoạn giữa nhanh (kết quả hiện hữu, hứng phấn cao), rồi giai đoạn cuối lại chậm xuống hẳn. Đúng là chậm - nhưng không phải vì ít việc. Vì việc không nhìn thấy được.

Quy tắc 90/10 trong quản lý dự án nói rõ hơn: 90% công việc hoàn thành trong 10% thời gian. Nhưng 10% cuối cùng tiêu tốn 90% timeline. Nghe vô lý, nhưng ai đã từng làm phần mềm, viết nghiên cứu, hay xây dự án lớn đều gật đầu xác nhận.

Trong phần mềm, có bốn con số đáng sợ như sau:

  • 80% bug xuất phát từ đúng 20% tính năng
  • 80% độ phức tạp của ứng dụng nằm ở 20% code
  • Kỹ sư dành 80% thời gian chỉ để chữa 20% toàn bộ hệ thống
  • Chỉ 20% tính năng thật sự quan trọng với 80% người dùng

Kết quả: giai đoạn cuối của một dự án phần mềm không phải là "dọn dẹp". Nó là chiến trường của những bug ẩn sâu, những edge case thi nhau lộ mặt, những chi tiết tưởng vô hại nhưng hóa ra chưa rõ ràng.

Tom Cargill từ Bell Labs từng nói: "10% code đầu chiếm 90% thời gian phát triển. 10% code còn lại cũng chính là 90% thời gian phát triển." Không phải nhầm. Là thực tế.

Bẫy tâm lý: khi não bạn phản bội bạn

Phần cuối của dự án không chỉ khó về mặt kỹ thuật - nó còn là miền đất ươm mầm các bẫy tâm lý nguy hiểm nhất.

Illusion of Progress. Những thành tựu đầu tiên thổi phồng kỳ vọng. "Sắp xong rồi" - bạn tự nhiên thầm vậy, trong khi thực tế ngôi nhà vẫn còn trống hoác. Cấu trúc đã xong, nhưng nội thất thì chưa.

Student Syndrome. 10% cuối trông nhỏ và dễ. Nên bạn trì hoãn nó. Rồi nó tích tụ, lớn dần, và bất ngờ trở thành một núi việc vào tuần cuối cùng.

Imposter Syndrome và nỗi sợ thất bại. 90% người đi làm trải qua hội chứng kẻ mạo danh tại nơi làm việc. Ở giai đoạn cuối, nó trở nên mạnh nhất: bạn kiểm tra lại, kiểm tra thêm lần nữa, rồi kiểm tra thêm nữa vì sợ rằng công việc chưa đủ tốt. Vòng lặp này có thể kéo dài vô tận.

Mất đi sự mới lạ. Giai đoạn đầu là hội chợ: màu sắc, thú vị, đầy kỳ vọng. Giai đoạn cuối là giải quyết những việc tồn đọng - triple-check copy, xem animation có chạy không, sửa những bug nhỏ xíu. Không ai thích làm việc này. Nhiều người bắt đầu nhìn sang dự án tiếp theo.

Jason Fried xử lý bài toán này thế nào

Sau 26 năm làm phần mềm, Fried xây dựng một hệ thống cụ thể để không bị sa lầy ở 20% cuối. Phương pháp của 37signals khá khác biệt với phần lớn công ty:

Vòng 6 tuần với circuit breaker. Mỗi dự án được bet một lượng cố định: 6 tuần. Nếu quá thời hạn, không kéo dài - cắt tính năng, không tiếp tục. "Ổn nếu sai, miễn là biết mình mất bao nhiêu. Không ổn là sai mà không biết mất bao nhiêu."

Inverted pyramid. Những unknowns quan trọng nhất được giải quyết đầu tiên trong vòng 6 tuần - không để cuối. Như vậy, phần còn lại ở cuối chỉ là polish và cải tiến nhỏ, không phải tính năng lớn chưa xong.

Phase riêng biệt cho "loose ends". Khi làm HEY email, 37signals nhận ra có một giai đoạn thứ ba: toàn những thứ lặt vặt, những việc không ai nghĩ đến, những chi tiết cần ghép vào trước khi launch. Họ dành riêng 6 tuần cuối - không có scope định trước - để xử lý hết những thứ này.

Chấp nhận "cruft". Basecamp có hơn 100 màn hình. Một số góc tối, hơi xấu, không đẹp bằng những nơi còn lại. Fried chấp nhận điều đó: "Cũng như trong nhà bạn, có góc phòng khách không lau dọn hằng ngày. Không sao." Vì thời gian đó được dành cho những nơi quan trọng hơn.

Áp dụng vào thực tế: bốn việc cần làm

Phương pháp của Fried không chỉ dành cho công ty phần mềm. Nó áp dụng cho bất kỳ dự án nào - từ viết sách, làm phim, ra mắt sản phẩm, đến chuyển nhà.

  1. Cap the downside ngay từ đầu. Đặt thời hạn cứng - nhưng giữ scope linh hoạt. Thời gian là hàng rào cố định; những gì nằm trong hàng rào thì thương lượng được.
  2. Giải quyết những gì to và khó trước. Đừng để những unknowns lớn nằm ở cuối. Chúng sẽ xuất hiện đúng lúc bạn không còn thời gian.
  3. Đặt tên cho giai đoạn loose ends. Thay vì gọi là "80% rồi, sắp xong", hãy nhìn nhận: đây là giai đoạn khác, cần thời gian riêng, cần sự kiên nhẫn riêng.
  4. Chấp nhận 80% solution ở những nơi ít quan trọng. Nói chuyện rõ ràng với các bên: tính năng này có xứng đáng 10 giờ làm hay chỉ cần 2 giờ với phiên bản đơn giản hơn? Câu hỏi này, nếu được đặt ra thường xuyên, tiết kiệm vô số thời gian.

Kết: Hai mươi phần trăm cuối nói lên điều gì

Câu nói của Jason Fried không phải là sự bi quan. Nó là sự trung thực về bản chất của công việc thật sự.

Bắt đầu một dự án thì dễ. Nhìn thấy tiến độ nhanh ở giữa thì hứng phấn. Nhưng chính ở 20% cuối - khi không ai nhìn, khi không có gì để khoe, khi chỉ có những việc tẻ nhất còn lại - bạn mới biết dự án có được hoàn thành thật sự hay không.

"The last 20% isn't most of the work, it's all of the work."

Đúng vậy. Và biết điều đó - biết nó trước - chính là lợi thế đầu tiên.

Nguồn: Jason Fried trên X, REWORK Podcast - 37signals, Every.to - 26 năm xây dựng sản phẩm, Project Ricochet - Pareto Principle, The Omar Project.